2025 yılında Manos Kitap ve DİSK/Gıda-İş Sendikası tarafından düzenlenen Sennur Sezer Emek-Direniş Şiir ve Öykü Ödülleri’nde öykü dalında birinciliğe layık görülen eseri “Zürafa Sesi” hakkında Selcan Kırnal ile söyleştik.
Meltem Dağcı
Öykü kitabının genelinde yazar, film ve şarkı isimlerine denk geliyoruz. Metinlerarası göndermeler var. İlk öykünüz “Burada her şey taşlaştı”da insanın her şeye şahit olup ses çıkarmadığı bir yapıya ve sisteme vurgu yapılıyor. Bu göndermeleri bilinçli bir tercihle mi yapıyorsunuz?
Bir sanat dalının diğerini beslemesine bayılıyorum. Mesela sinemaya da. Aslında öykülere başlarken çoğu şeyi bilmiyorum, “şimdi burada bir kitap ismi kullanmalıyım” gibi bir gaye ile hareket etmiyorum. Genelde yazarken aklıma o anda geliyor bu çağrışımlar. Kurgunun doğasına uygunsa atıfta bulunmaktan çekinmiyorum, diyebiliriz. Bir de metinlerarasılığı seviyorum galiba.
“Göz açıp kapayıncaya kadar” adlı öykünüzde baba-kız arasındaki ilişki deniz ve dalgalar aracılığıyla metaforik bir biçimde anlatılıyor. Genç kızın, babasının ölümü üzerine yaşadıkları rüya kanalı aracılığıyla bilinçaltından yüzeye çıkıyor. Bir kayıp, bir başlangıcı mı doğuruyor?
Pekâlâ, bir kayıp başka bir şeyin başlangıcı olabilir. Yaşamda her şeyin birkaç saniyede değişebileceği, yaşananların kalan hayatımızı değiştirebileceği gerçeği; korkutucu olmasının yanında aynı zamanda çok cezbedici. An’ın hikâyesini anlatmak hoşuma gidiyor. Mesela Ari Aster Midsommar’ı bir ayrılık filmi olarak tanımlıyor ve şöyle diyor: “Korku, güzelliğin ortasında, güpegündüz, güneşin altında gerçekleşiyor.” O pastoral ortamın korkunç gerçeği gizleyemediğinden bahsediyor. Bizi gündüz gözüyle dehşete düşüren olaylar da biraz böyle. Beklenmedik, korkutucu, belki göz alıcı.
“Handan’ın on günü” adlı öykünüzde “Ya da kocaman bir pitonun her şeyi yutmasını. Birden herkesin konuşamaz olmasını. Kulaklarının patlamasını.” cümleniz kapitalizme, onun emek gücünü yok etmesine yönelik düşündürdü beni. Geçtiğimiz aylarda sosyal medyada “sosyal çürüme” konusuna değinen Dr. Zehra Bürtek’in “kapital kendini yok etmez ama sosyal çürümeyi de düzeltemezsiniz,” diye belirtmişti. Bu çürümeyi öykünüzde kadın bedeni üzerinden anlatmayı neden gerekli gördünüz?”
Aslında burada, bir kadının aynı anda pek çok alanda mücadele ettiğini vurgulamak istedim sanırım. Bir yandan dediğiniz gibi emeğini ortaya koyarken diğer taraftan cinsel yolla bulaşan hastalığını gizlemek, önyargılar ve mansplaining ile boğuşmak, dışarıda kıyamet kopsa da annesinin önüne koyduğu o bir tabak taze fasulyeyi ağlamadan yemek zorunda. Bir erkek aynı durumda olsa daha az şey için endişelenmesi gerekecekti mesela.
Ses ve müzik tınılarının yoğun hissedildiği bir başka öykünüz “Sen yorulma hayatım”. İnsanın hem eğlenceli hem de robotlaşan bir yaşama karşı serzenişlerini duymaktayız. Müzik, gürültü ve çağın yıpratıcı yüksek sesli müzikleri karakterin içsel dünyasını yansıtıyor diyebilir miyiz?
Nisan yıllarca manipüle edilmiş bir kadın. Birden kendi sesini duymaya başlıyor, yadırganmaktan korkmadan –hem de kablolu kulaklıkla– Kylie Minogue dinleyebiliyor. Diğer taraftan günümüzde artık gürültüden uzak kalkmak, bireyin kendini duyacak kadar sakin bir ortama kavuşması bile politik. İnşaat gürültüsü, kavga sesleri ve yüksek sesle çalan müzikle kuşatılmış durumda yaşamlarımız. …Rağmen kendi sesini duymak, sessizlikte diretmek de anarşist bir eylem sayılır artık.
“Bilinmezlik kuyusu, insanı delirtebilir.” cümleniz “Önce sen büyüdün” adlı öykünüzde geçiyor. Bu öyküyü okurken “Çok acı var, dayanamıyorum,” sözüyle sosyolog Dicle Koğacıoğlu’nu anımsıyorum. Büyürken birçok ölümlere şahit oluyoruz. Bu öykünüzde büyüme deneyimini acı, ölüm ve bilinmezlik üzerinden kurmanızın nedeni nedir?
Kendisini saygı ile anmış olalım, Dicle Kocaoğlu’nun bu cümlesi duyduğumdan beri aklımdan çıkmıyor. Yaşamına son verecek kadar acıyı içselleştirmesi… Keşke hepimiz bir şeylere üzülsek ve üzüldüğümüz kadar da öfkeli olsak… Ülkemde ve dünyada bu kadar ölüm, acı ve bilinmezlik varken bunların benim metinlerime sızmaması mümkün mü? Ya da bir edebiyatçı bunlardan nasıl etkilenmez, bilmiyorum. Başka türlüsünü de.
Yarıkların içerisine düşen, hapsolan insanların hikâyesini “Her şey küçük bir çatlakla başladı” adlı öykünüzde görmekteyiz. Müzik tınılarının hissedildiği öyküleriniz bende de hem bir müzisyen hem de şair olan Leonard Cohen’in “her şeyde bir çatlak vardır, ışık böyle girer içeri” sözünü çağrıştırdı. Öykünüzdeki çatlaklar hem bir tehdit hem de bir aydınlanmayı betimliyor sanki. Çatlakların sizin öykü dünyanızdaki imgesel karşılığı nedir?
Hiç düşünmediğim bir bağlamı okurların yakalaması çok hoşuma gidiyor. Benim yazarken fark etmediğim çok güzel örüntüler dile getiriyor insanlar bazen. Muazzam bir haz benim için. Çatlak meselesi de öyküde kendini epey açık ediyor diye düşünüyorum. Bazı şeylerin “büyümesine” biz izin veriyor olabilir miyiz?
Bir din görevlisinin, babasının ölümü üzerine kadınlarla kurduğu ilişki, sosyal medya uygulamalarındaki profiller üzerinden etiketlemenin geldiği nokta “Profilimde gassal olduğum yazmıyor” adlı öykünüzde hissediliyor. Dijital profillerin kimlik inşasını belirlediği bir dönemde, görünme ve gizlenme arasındaki gerilim öyküde güçlü bir biçimde verilmiş. Bir karakter üzerinden gösteriş kültürünü ele alma motivasyonunuz neydi?
Görülme biçimleri değişti evet. Date uygulamaları da bugünün gerçeği. Edebiyat bunu neden yakalamasın ki? Bir de bir din görevlisinin bu uygulamayı kullanması üzerine düşünmek beni heyecanlandırdı. Anlatmak istedim.
Sennur Sezer Emek-Direniş Şiir Ödülleri’nin sizin için anlamını bizimle paylaşır mısınız?
Sennur Sezer sözünü söylemekten hiç gocunmamış, sokaktaki kavgaya omuz vermiş, yaşadığı dönemi gören direngen bir şair. Onun adıyla yan yana anılmak elbette çok gurur verici.
Öykü kitabınıza Zürafa Sesi adının konmasının bir hikâyesi var mıdır?
Zürafaların, insanların duyamayacağı kadar düşük frekansta sesler çıkardıklarını okumuştum. Ben de sesi çoğaltmak istediğim için bu ad öykülerle örtüşüyor gibi geldi bana.
Son olarak, şu an üzerinde çalıştığınız bir dosyanız var mıdır?
Şu sıralar “Yeşil Zebralar” isimli bir dosya üzerinde çalışıyorum. Becerebilirsem Peride Ayanoğlu’nun hikâyesini anlatacağım. Oyunculuk mezunu, hiç başrol alamamış bir karakter. Onun dönüşümüne, aynı zamanda annesi ve eve gelen temizlikçi kadın Suzi’nin de hayatının değişimine odaklanacağım.