Parşömen’in beş yıldır sürdürdüğü yılsonu soruşturmalarına verilen yanıtların, geleceğin edebiyat okurları ve araştırmacıları içinönemli bir kaynak olacağına inanıyoruz. Bizim içinse bir muhasebe yapma fırsatı sunuyor: Bu yıl neler okuduk? İz bırakan olaylar, kitaplar nelerdi? Edebiyat kamuoyunda neler gündem oldu?
Okurlara, yazarlara, çevirmenlere, editörlere, şairlere, yayın emekçilerine sorduk.
Yeni yıl herkese sağlık, huzur ve mutluluk getirsin…
2023 yılında yayımlanan kitaplardan beğendiklerinizi, beğenme nedenlerinizden kısaca bahsederek bizimle paylaşır mısınız?
Bu sene okuduğum en iyi kitaplardan biri Julie Otsuka’nın Yüzücüler kitabıydı. Domingo Yayınları tarafından Duygu Akın çevirisiyle Türkçeye kazandırılan kitabın ilk bölümünde çeşitli meslek, yaş gruplarından insanların bir yüzme havuzunda geçen durumları anlatılıyor. Burada herkesin yüzme stili farklı, hayatları gibi. Havuzda yukarıdaki her şeyden uzak zaman geçirilirken bir gün bir çatlak meydana geliyor ve bu çatlağın yüzücüler tarafından nasıl karşılandığını okuyoruz. İnsanların bir olay karşısındaki davranışlarının nasıl değiştiğini çok güzel bir şekilde anlatıyor yazar. İkinci bölüm havuzdaki karakterlerden birinin –Alice– hayatına odaklanıyor. Demans hastası olan bu karakterin unutmaları, hatırlamaları, geçmişe dönüşü hepsi sakin sakin anlatılıyor okuyucuya. Sonraki bölümde ise Alice’in bir sağlık merkezine yatırılışını görüyoruz. Burada yavaş yavaş yalnızlığa gömülmesini, kızıyla ilişkilerini. Son bölüm ise Alice’ten sonrası. Kitapta bana keyif veren şeylerden biri de birden fazla anlatıcının olmasıydı. Böylelikle bir olay hakkında farklı bakış açılarını görebiliyoruz. Bahsetmek istediğim bir diğer kitap ise Sayaka Murata’nın Dünyalılar kitabı. Daha önce Murata’nın Kasiyer kitabını okumuş ve çok sevmiştim. Dünyalılar İthaki Yayınları tarafından Alper Kaan Bilir çevirisiyle yayımlandı. Murata bu kitabında da “normal” olmayanın peşinden gitmiş. Herkes gibi olmayan, uyumsuz görünen bir karakter okuyoruz kitapta. Dışlanan, aykırı sayılan, toplumun haricinde tutulan karakterli kitapları okumayı çok seviyorum. Bu yönüyle ve Murata’nın akıcı anlatımıyla ve tabi ki çevirmen Alper Kaan Bilir’in ustalıklı çalışmasıyla rahat okunan ama etkisi uzun süren bir kitapla karşı karşıya kalıyoruz.
Ve şiir. Her sene yeni çıkan şiir kitaplarını takip etmeye özen gösteriyorum. Bu sene okuduğum en iyi şiir kitabı açık ara Okan Yılmaz’a ait; Dudağım Politik. Everest Yayınları tarafından yayımlanan kitapta Okan Yılmaz kimlik, beden ve öteki üzerinden bir dil yaratmış. Cesur, sakınımsız ama sloganlaştırmadan yapıyor bunu. Sanırım en çok da bu yönüyle sevdim kitabı. Bir diğer şiir kitabı da yine Everest Yayınları’ndan çıkan Asuman Susam’ın hazırladığı Oraya Kendimi Koydum isimli kitap. Bir belgesel şiir örneği olan bu kitapta 11 şairin (Anita Sezgener, Asuman Susam, Ece Eldek, E. İrem Az, Mihrap Aydın, Miray Çakıroğlu, Monica Papi, Nur Alan, Petek Sinem Dulun, Selcan Peksan, Sevinç Çalhanoğlu) şiirlerini okuyoruz. Şairler şiirlerinin kaynağını başka kadınların anlattığı olaylardan almışlar. Daha önce benzer bir çalışmaya denk gelmemiştim ve bu kitapla belgesel şiirin ne kadar güçlü olabileceğini gördüm. Bahsetmek istediğim bir diğer şiir kitabı da Betül Dünder’in Erciyas’ı. Orlando Art Poetry tarafından yayımlandı. Şairin annesiyle olan unutma, hatırlama hallerini okuyoruz kitap boyunca. Betül Dünder sayfa sayfa okuyucuyu yoğun bir etki altına alarak devam ediyor ve son sayfada tek bir dizeyle vuruyor.
Henüz tam olarak okuyamasam da gözden kaçmamasını istediğim bir kitap daha var. Bu Ev İşlerini Kim Yapıyor Kuzum? Leyla Bektaş Ata, Defne Karaosmanoğlu ve Bahar Emgin’in ortak çalışması olan bu kitap İdealKent yayınları tarafından yayımlandı. Kadının ev ve ev işleri ile olan ilişkisini reklamlar, görseller aracılığıyla anlatıyorlar. Kitapta teknoloji ile toplumsal cinsiyetin nasıl şekillendiğini görüyoruz. Özellikle ev üzerine çalışmalar yaptığım için bu kitap ilgimi epey çekti. Araştırmacılar için de güzel bir kaynak olacağı görüşündeyim. İlgili olanların dikkatinden kaçmasın isterim.
Size göre 2023 yılının önemli edebiyat olayları nelerdi?
Milan Kundera’nın Nobel alamadan ölmesi. Kendisi için ne kadar önem taşıyan bir şeydi bilmem ama her Nobel öncesi adı çokça telaffuz edilirdi.
Nilgün Emre’nin Orlando Art Poetry etiketiyle çıkardığı serileri de önemsiyorum. Okumaktan keyif aldığım çoğu şairin koleksiyonluk kitaplarını çıkardılar. Bence bu ekonomik şartlarda önemli bir adım.
Yine bence en büyük edebiyat olayı hâlâ kitap basılıyor olması. Ve hâlâ almak için uğraşıyor olmamız.
Edebiyat ortamımıza baktığınızda ne gibi sorunlar görüyorsunuz?
Yıllardan beri bahsi edilen hiçbir şey düzelmedi. Düzeleceğini de sanmıyorum. Bu nedenle ben artık sorunlara odaklanmamayı seçiyorum.