Parşömen’in 6 yıldır sürdürdüğü yılsonu soruşturmalarına verilen yanıtların, edebiyat tarihimiz açısından önemli bir kaynak olacağına inanıyoruz. Bizler içinse bir muhasebe yapma fırsatı sunuyor: Bu yıl hangi kitapları okuduk? İz bırakan olaylar nelerdi? Edebiyat kamuoyunda neler gündem oldu?
Bu yıl da okurlara, yazarlara, çevirmenlere, editörlere, şairlere, kitapçılara, yayın emekçilerine, akademisyenlere sorduk.
Savaşların ve katliamların gölgesinde bir yıl geçirdik… İyi kitaplar okuyacağımız, barışın hüküm sürdüğü bir yıl olsun 2025.
2024 yılında yayımlanan kitaplardan beğendiklerinizi, beğenme nedenlerinizden kısaca bahsederek bizimle paylaşır mısınız?
İyi kitaplar okuma peşinde bir okur kimliğiyle, soruya yanıt olarak, “kurgudışı”, kurmaca” ve “şiir” olmak üzere, her biri on beşer kitaptan oluşan üç liste paylaşmak isterim. Bu listelerde yer alan kitaplar, birinci basımları 2024’te yapılan (Kurgudışı ve Kurmaca listelerimde Aralık 2023’e ait birer kitap var) ve benim bu yıl içerisinde okuyup en çok beğendiğim kitaplardan birer seçki içeriyor. Peki neden bu kitaplar? Her biri kendi türünde çıtayı aşmış veya o çıtanın çok üzerinde, ötesinde metinler barındıran kitaplar, o yüzden. Hazırlarken listeye dahil ettiğim kitapları seçmekte oldukça zorlandığımı itiraf etmeliyim; listelerimi on beşer kitapla sınırlamak istediğim için dışarıda bıraktığım bir bu kadar daha kitap var çünkü.
KURGUDIŞI
Aralık 2023: “Kapitalizm ve Şizofreni 2: Bin Yayla” / Gilles Deleuze ve Félix Guattari / Çeviri: Emre Sünter / Norgunk Yayıncılık
Ocak 2024: “Süresiz Deney: Yenilikçi Şiir İçin Bir Eşik” / Mikâil Söylemez / Ebabil Yayınları
Ocak 2024: “Günler Çözüldükçe: Sezai Karakoç’a Doğru” / Ömer Erdem / Everest Yayınları
Şubat 2024: “Hodri Median: İkibinci Yeni Şiirinin İlk Elleri” / Murat Üstübal / Orlando Art
Nisan 2024: “Maden” / Susan Howe / Çeviri: Kerem Topçu / Ketebe Yayınları
Nisan 2024: “Tango ile Govend, Nâzım Hikmet ile Cegerxwîn” / Hayri K. Yetik / Kayıp Kitaplar Yayınları
Mayıs 2024: “Anlatının Krizi” / Byung-Chul Han / Çeviri: Murat Erşen / Ketebe Yayınları
Mayıs 2024: “Şiir Hayvanı” / Enis Batur / Kırmızı Yayınları
Haziran 2024: “Modernist Şiirin Kuramcıları” / Rebecca Beasley / Çeviri: Serkan Doğan / Vakıfbank Kültür Yayınları
Ağustos 2024: “Evi Anlamak” / Zemzem Taşgüzen Polat / İletişim Yayınları
Eylül 2024: “Sanatın Yolculukları” / Jacques Rancière / Çeviri: Zehra Cunillera / Metis Yayınları
Eylül 2024: “Daktilo Günlük: Günlükler 1970-1999” / Hulki Aktunç / Hazırlayan: Doğan Yarıcı / Yapı Kredi Yayınları
Ekim 2024: “Deneysel Poetika – 20. Yüzyıl Poetikasının Temel Kavramları” / Helmut Heißenbüttel / Çeviri: Fatih Tepebaşılı / Ketebe Yayınları
Ekim 2024: “Bir İsyanın Geleceği” / Julia Kristeva / Çeviri: Nilgün Tutal / Alfa Yayınları
Kasım 2024: “Biliyorum, ama yine de…” / Alenka Zupančič / Çeviri: Barış Engin Aksoy / Metis Yayınları
KURMACA
Aralık 2023: “Baumgartner” / Paul Auster / Çeviri: Seçkin Selvi / Can Yayınları
Ocak 2024: “Zavallılar” / Alasdair Gray / Çeviri: Süha Sertabiboğlu / İthaki Yayınları
Şubat 2024: “Emma G.” / Fergun Özelli / Orlando Art
Şubat 2024: “Gelip Geçmeyen” / Gültekin Emre / Orlando Art
Şubat 2024: “Dünyanın Alacakaranlığı” / Werner Herzog / Çeviri: Pınar Akkoç / Can Yayınları
Mart 2024: “Trak” / Serkan Türk / Everest Yayınları
Mart 2024: “Kaplumbağa Ayaklanması” / Ümit Aykut Aktaş / Metinlerarası Kitap
Nisan 2024: “Defneler Kesildi” / Éduard Dujardin / Çeviri: Gözde Koca / İthaki Yayınları
Mayıs 2024: “Fil Gözü” / Mevsim Yenice / Can Yayınları
Temmuz 2024: “Tüfekle Vurulacak Şeyler” / Vuslat Çamkerten / İletişim Yayınları
Temmuz 2024: “Yerler” / Georges Perec / Çeviri: Servet Ugan / Ketebe Yayınları
Ağustos 2024: “Rüzgârlı Ceket” / Hüseyin Peker / Everest Yayınları
Eylül 2024: “Dalga Boyu” / Murat Yalçın / Yapı Kredi Yayınları
Ekim 2024: “Hâl Bu Ki” / Süreyya Deniz Özceylan / Metinlerarası Kitap
Ekim 2024: “Bir Antikahramanın Hatıra Defteri” / Kornel Filipowicz / Çeviri: Neşe Taluy Yüce / Can Yayınları
ŞİİR
Ocak 2024: “No 16” / Anita Sezgener / Orlando Art
Ocak 2024: “Alaçko” / Vasfettin Yağız / Epona Yayıncılık, Terrarium
Şubat 2024: “Dünya Burada Bitsin” / Emel Kaya / Everest Yayınları
Mart 2024: “Aşktır, Nerede Görsem Tanırım Onu” / Hüseyin Ferhad / Yapı Kredi Yayınları
Mart 2024: “Ağır Salkım” / Mehmet Mümtaz Tuzcu / Şey Kitap
Mart 2024: “Ölmedi” / Ahmet Keskinkılıç / Ganya Kitap
Mart 2024: “Boğazın Ketum Jeolojileri” / Esen Kunt / Orlando Art
Mayıs 2024: “Sorma Şeker” / Betül Aydın” / Natama Yayıncılık
Mayıs 2024: “Nükleer Müzik” / Ertuğrul Rast / Ebabil Yayınları
Haziran 2024: “Lilith Tomarları” / Gülseli İnal / Everest Yayınları
Temmuz 2024: “Bir Rüyâ İçin Gerekli Şeyler” / Betül Tarıman / Ayrıntı Yayınları
Ağustos 2024: “Yüzü Kelebeklerle Örtülü” / Nilay Özer / Everest Yayınları
Eylül 2024: “Rüya Şiirleri” / Hilmi Yavuz / Everest Yayınları
Eylül 2024: “Annem Bir Kraliçe” / Hayriye Ünal / Orlando Art
Ekim 2024: “Korkunç İyi” / Emre Söylemez / Edebi Şeyler
Size göre 2024 yılının önemli edebiyat olayları nelerdi?
Bu yıl, Franz Kafka’nın 100. ölüm yıl dönümüydü (Kafka’nın ölüm tarihi 3 Haziran 1924). Yıl içerisinde, yazarı yad etmek için Felix Guattari’nin Franz Kafka’nın Altmış Beş Düşü, Gustav Janouch’un Kafka ile Söyleşiler, Gilles Deleuze ve Félix Guattari’nin Kafka: Minör Bir Edebiyat İçin, Kafka’nın Babama Mektup kitaplarını tekrar okudum; okumayı epey ertelediğim Maurice Blanchot’nun Kafka’dan Kafka’ya’sını ise ilk kez. Ara ara da Reiner Stach’ın iki ciltlik Kafka biyografisini karıştırdım. Eserlerinin büyük bir kısmını tamamlayamamış olmasına karşın, ardında müthiş bir anlatıcı, öykücü, romancı olduğunun kanıtı olan bir külliyat bıraktı. Kendi toplumunu da eserleri aracılığıyla, kendine özgü edebi üslubuyla acımasızca eleştirmişti.
Natama dergisi –bunun bir ara olması temennisiyle– yayınına son verdi. İlhan Sami Çomak, otuz yıl sonra serbest bırakıldı. Süreyya Berfe, Füruzan, Paul Auster, Alice Munro, Ferit Edgü, Mario Levi, Genco Erkal ve Alpagut Gültekin, ardında büyük, kıymetli birer külliyat bırakarak vefat etti.
Gilles Deleuze ve Félix Guattari’nin Emre Sünter çevirisiyle yayımlanan Kapitalizm ve Şizofreni 2: Bin Yayla eseri, tüm disiplinleri etkileyen içeriğiyle önemli bir kitap olarak okurun beklediğine değen bir özeni ve titizliği taşıyordu.
(2024’te benim için önemli olaylardan biri de Nisan ayında “Fısıldayangaleri” isimli tek, uzun bir şiirimi içeren kitabımın yayımlanması oldu. Kitap, Orlando Art tarafından tek parça kâğıda, cönk formatında, numaralandırılarak, yalnızca 52 nüsha basıldı.)
Düzenli olarak takip ettiğiniz bir edebiyat dergisi var mı?
Düzenli olmasa da Buzdokuz, Notos, Kitap-lık, Varlık, Natama, Cogito, Doğu Batı, Sadece Şiir, Milliyet Sanat, Sanat Dünyasından, Post Öykü, Şiirden, Edebiyat Nöbeti gibi matbu dergileri takip ediyorum. Dijital ortamda ise Petroleus, Parşömen, Veveya, K24, Punctum, Edebiyat Burada, Cin Ayşe, Moero, Kafagöz, EK Dergi… İlgili yayınlarda en sevdiğim bölümler genelde söyleşiler, soruşturma dosyaları ve belli bir tema çerçevesinde oluşturulan dosyalar oldu. Birkaçını anmak gerekirse Kitap-lık’ta Gonca Özmen’in Efe Murad ile söyleşisi ile Varlık’ta “Sanat Terapisi”, Notos’ta “Şehir: Bir Kültür ve Siyaset Alanı” ve Post Öykü’de “2010 Sonrası Türk Öyküsü” dosyaları ilgi çekiciydi. Post Öykü’de derginin hemen ilk sayfalarında yer alan Mustafa Aplay ile Bartu Çay’ın hazırladığı “Öykücünün Gündemi” başlıklı bölüm, içerdiği zaman zaman mizahi ve sert eleştirel haber ve yorumlarla okumadan geçmediğim sayfalar oldu. Norgunk’un matbu Aç Yazı dergisi geri döner diye bekledim, ama dönmedi.
Edebiyat ortamımıza baktığınızda ne gibi sorunlar görüyorsunuz?
Ekonominin ve siyasetin yazın dünyasını yönlendirmesi, en büyük sorun olarak kısır döngü halini aldı.