Parşömen’in 6 yıldır sürdürdüğü yılsonu soruşturmalarına verilen yanıtların, edebiyat tarihimiz açısından önemli bir kaynak olacağına inanıyoruz. Bizler içinse bir muhasebe yapma fırsatı sunuyor: Bu yıl hangi kitapları okuduk? İz bırakan olaylar nelerdi? Edebiyat kamuoyunda neler gündem oldu?

Bu yıl da okurlara, yazarlara, çevirmenlere, editörlere, şairlere, kitapçılara, yayın emekçilerine, akademisyenlere sorduk.

Savaşların ve katliamların gölgesinde bir yıl geçirdik… İyi kitaplar okuyacağımız, barışın hüküm sürdüğü bir yıl olsun 2025.

Kâmil Erdem

2024 yılında yayımlanan kitaplardan beğendiklerinizi, beğenme nedenlerinizden kısaca bahsederek bizimle paylaşır mısınız?

Bu yıl da –geçen yıllarda olduğu gibi– savruk bir okuma serüvenim oldu. Doğallıkla öykü ile çokça düşüp kalktım. Yanımda Kal / Eylem Ata, Ayın Karanlık Yüzü / Utku Şahin, Eski Zaman Türküsü / Cabir Özyıldız, Çevrimiçi / Ayşe Başak Kaban, Şehrin Şeytanları / Hakan Sipahioğlu, Zango / Uğraş Abanoz, Küçücük Söylüyorum / Meral Çiçeklidal, Öteki Hayvanlar / Derya Sönmez, Dirlik Düzenlik Apartmanı / Ahmet Karadağ, En Eski Oda / Necla Akdeniz, aklımda kalan, aklımda yer edinen öykü kitapları oldu.

Osman Akınhay, Heveskâr Çevirmen’de devrimci kuşağın zorlu serüvenini kendi yengi ve yenilgilerinin eşliğinde bir güzel anlatmış. Tarihe notlar düşmüş. İhtiyaç vardı. Asuman Susam, Çok kapsamlı, derinlikli ve içten bir Gülten Akın biyografisi yazmış. Bir ülkeyi “şiirle yeniden inşa eden” şairi yazmış. Gülten, başucumda uzunca duracak.

Ötekilerin Arkeolojisi’nde İsmail Gezgin, görkemli yapıtları yapan görünmez çalışanların, kölelerin izini sürmüş, uygarlıkla barbarlığın nasıl hemhal olduğunu göstermiş. Dönüp atalarımıza bakmamızda yarar var.

İlhami Algör, Jül Vern Seyahat Acentesi’nde, yepyeni bir Bay Fogg’la dönemi, dönemin sömürgeci yayılmacı dünyasında geziniyor ve o dünyayı eğlenceli bir biçimde eleştiriyor.

Bu yıl iki savaş arasında yetişen ve yazan ağırlıklı olarak, “Frankfurt Okulu” yazar ve düşünürlerini okudum. Sebald’ın Austerlitz’i örneğin. Tabii Cem İleri’nin Okurun Belleği’ni de yanından ayırmayarak. Adorno, Minima Moralia, Benjamin, Pasajlar, v.b.

Fırsat buldukça Amerikan “kirli gerçekçileri”ne baktım. En son Tobias Wolff, Hikâyemiz Burada Başlıyor elimde. Bu yıl bitirebildiğim tek roman ise William Trevor’un Felicia’nın Yolculuğu. Bu İrlandalılar bir acayip oluyorlar.

Size göre 2024 yılının önemli edebiyat olayları nelerdi?

Dünyada ve ülkede o kadar çok şey oluyor ki, bunların içinde “önemli” kaybolup gidiyor. 30 yıl! İlhan Sami Çomak. Özgür kaldı ve artık aramızda kaybolacak. Bir de ne kadar önemli bilmem ama Filistinli yazar Adania Şibli’ye Frankfurt’da ırkçı bir tutumla ödülünün verilmemesini önemli buldum. (90 yıl sonra yine Frankfurt!).

Düzenli olarak takip ettiğiniz bir edebiyat dergisi var mı?

Kalan birkaç dergiden Notos ve Kitap-lık’ı takip ediyorum. Doğallıkla bir de yaprağına elimizle dokunamadığımız dergiler var. Onları da elden geldiğince izliyorum.

Edebiyat ortamımıza baktığınızda ne gibi sorunlar görüyorsunuz?

Bu sorunları yanıt veren hemen herkes dile getirdi. Ama bu sorunlar, zorluklar ülke genelinde yaşanan sorunların ve zorlukların bir parçası. Örneğin yayın emekçilerinin hakları, kitap maliyetlerinin yüksekliği, basılan kitapların vasatlığı, yayın dünyasının klikleşmesi, okur düzeyinin aşağılara evrilmesi ve benzeri yakınmalar sürüyor ve bu böyle gideceğe benziyor. Yani, yazarıyla, yayıncısıyla çalışanıyla ve okuruyla bir cenderenin içinden geçmeye devam edeceğiz.

Hiç kolay bir şey yok.