Parşömen’in 7 yıldır sürdürdüğü soruşturmalara verilen yanıtların edebiyat tarihimiz açısından önemli bir kaynak olacağına inanıyoruz.

Bu yıl da okurlara, yazarlara, yayın emekçilerine ve akademisyenlere yönelttik sorularımızı.

İyi kitaplar okuyacağımız bir yıl olsun 2026.

Okan Çil

2025 yılında yayımlanan kitaplardan beğendiğiniz beş tanesini, beğenme nedenlerinizden kısaca bahsederek bizimle paylaşır mısınız?

Uzunca bir süredir keyfi okumalarımı Balkan Savaşları, İttihatçılar, I. Dünya Savaşı ve Millî Mücadele’ye dair inceleme, kurmaca ve hatıratlarla sınırladığım için epey eskide kaldım.

2025’te dikkatimi çeken kitapların başında Ender Korkmaz’ın 31 Mart Vakası geliyor. 31 Mart, her mahallenin sırtını başka bir yere yaslayıp konuştuğu, kimsenin kimseyi ikna edemediği ve herkesin “haklı” çıktığı bir konu. Korkmaz bu meseleyi gazeteleri ve hatıratları tarayarak yazmış. Bunlar çok güvenilir kaynaklar kabul edilmezler, tamam, Korkmaz da bunu söylüyor ama bir fikri temellendirme çabası gütmediği için, yerinde karşılaştırmalarıyla güzel bir çalışmaya imza atmış diyebilirim.

Önceden TTK tarafından basılsa da 2024 sonunda İş Kültür tarafından yayımlanan Mazhar Müfit Kansu’nun Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber kitabı da iyi ki okudum dediğim kitaplar arasında. Bu kitapta Kurtuluş Savaşı’na, stratejik hamlelere dair öyle aman aman bir şey yok ama Mustafa Kemal’in Erzurum ve Sivas Kongrelerindeki tutumuna, İstanbul’la olan husumetine ve kuvvacıların çektikleri yoksulluğa dair hem hüzünlü hem trajikomik bir sürü olay bulabilirsiniz.

Arif Ergin’in Gizlenen romanı da 2025’te aklımda kalan kitaplardan biri oldu. Ergin, her ne kadar Büyük İstanbul Depremi sonrasında yaşanması muhtemel ekonomik krize ve milli egemenliğin ortadan kalkmasına değinse de, bunu, I. Dünya Savaşı sonrasındaki işgal İstanbul’unda yaşananlarla benzer şekilde anlatıyor. Bu ilişki hoşuma gitti.

Bunlar dışında okuduklarım epey eski hatta bazılarının baskısı dahi yok.

Ben bir süre daha buralarda dolaşacağım gibi görünüyor.

Size göre 2025 yılının önemli, dikkat çeken, üzerinde konuşmaya değer edebiyat olayları, konuları nelerdi?

Neler olup bittiğine dair aklımda kalan bir şey yok. İnsanlar kirasını nasıl ödeyeceklerini düşünürken X yayınevinin çeviride Y yapması, buna karşın Z yazarın laf sokup layk alması gibi şeyler de inanın umurumda değil.

Ancak son zamanlarda Türk edebiyatının neden okunmadığını düşünüyorum. Genel olarak söylenen şeylerin başında Türk edebiyatının kötü olduğu geliyor. Tamam, biz bütün çağdaş yazarlar ve şairler olarak el ele verip kötü şeyler yazıyoruz, tamam ama Türkçeye çevrilip satan kitapların hepsi mi çok iyi?

Yayınevleri cephesinden bakıldığında, onlar da Türk edebiyatının doğru düzgün para kazandırmadığını söylüyorlar; bu da doğru. Kitapların reklamının yapılıp yapılmaması elbette bir etken, tamam ama şu da bir gerçek; okur kitabevinden içeri girdiğinde, benzer konuları işleyen ve tanımadığı biri yabancı, diğeri Türk bir yazarla karşılaştığında yabancıyı tercih ediyor. Bu çok garip bir durum. Edebiyatı falan bir yana bırakalım, sosyolojik olarak söylüyorum: Bir okur kendi dilini, kendi yazarını, dahası kendi hikâyesini okumayı neden reddeder? Tanımadığı yabancı bir yazara şans verirken, tanımadığı Türk bir yazara aynı müsamahayı göstermemesinin sebebi nedir? Neden kendinden olanı yetersiz/değersiz görür?

Genelde bu sorulara cevaben, “Eleştiri yok, efendim,” deniyor ama eleştiri yazılarını okuyan, buradan bir fikir edinip kitap alan kaç kişi var Allasen? 1960’larda yaşamıyoruz artık. Çok dar bir kitlenin dışında, bırakalım okumayı, doğru düzgün kimsenin haberi bile olmuyor bu yazılardan. Hem yazar hem okur hem de yayıncı açısından Instagram’daki bir kitap videosu, bir eleştiri yazısından çok daha belirleyici, çok daha etkileyici.

Edebiyat ortamımıza baktığınızda ne gibi sorunlar görüyorsunuz?

Günden güne daha tahammülsüz, daha gergin bir insana dönüştüğümü hissettiğimden rahatsızlık duyduğum bir milyon tane şey var ama kimseyi bunlarla meşgul etmemek için, sadece edebiyat dünyasının değil, bütün ülkenin en büyük sorununun ekonomik kriz olduğunu söyleyebilirim.