Türk edebiyatının geleneğinde yıllıklar önemli bir yer tutar. Yıllıklarda bir yılın edebi dökümü yapılır, o yıl yayımlanan eserlerden seçmeler yayımlanır, yıl içinde yaşanan edebiyat tartışmaları özetlenirdi. Yıllıklarda bir de soruşturma bölümleri olurdu. Parşömen Edebiyat olarak, yıllıkların soruşturma kısmını yaşatmak ve sürdürmek niyetiyle başladığımız ve bu yıl dördüncüsünü yayımladığımız yıl sonu edebiyat soruşturmalarının, geleceğin edebiyat okurları ve araştırmacıları için verimli bir kaynak olacağına inanıyoruz.
Soruşturmanın son sorusunu bilhassa çok önemsiyoruz. Sorunları dile getirmenin eleştiri kültürümüzün gelişmesine, birlikte düşünmeye ve giderek çözümler üretmeye varacağını umuyoruz.
Bu yıl da okurlara, yazarlara, çevirmenlere, editörlere, yayın emekçilerine, kitapçılara edebiyatımızın halini sorduk. 2023’ün edebiyat açısından daha verimli bir yıl olması temennisiyle…
Yıl içinde yayımlanan ve hak ettiği ilgiyi görmediğini düşündüğünüz kitapları, beğenme nedenlerinizden kısaca bahsederek bizimle paylaşır mısınız?
Bu soruya, genel kitlenin ne düşündüğünü ya da bu kitapların hak ettiği ilgiyi görüp görmediğini pek bilemeden cevap vereceğim. Gerçi ülkemizde belli başlı kitaplar hariç hemen hiçbir kitap hak ettiği ilgiyi göremiyor bence. Özellikle bazı türler fazlasıyla dezavantajlı durumda. Yine de kendi kitaplığımdan bazı kitaplarla konuya girmek isterim. Firdevs Ev’den Tavana Bak, yazarın alışılagelmişin dışındaki üslubuyla güzel öyküler sunan bir kitap olarak aklımda kaldı. Adania Shibli’nin Küçük Bir Ayrıntı kitabı da bıçak sırtı bir konuyu, duygulardan, genel perspektiften arındırılmış bir şekilde, iki farklı kutbun gözünden aktarmasıyla daha fazla kişinin okumasını istediğim bir romandı. Mustafa Çevikdoğan’dan Geçecek Zaman zeki bir yazarın öykülerini okumanın keyfini yaşatmıştı bana. Patrick Modiano’nun da tüm kitaplarını baz alarak yeterli ilgiyi görmediğini düşünüyorum.
Size göre 2022 yılının önemli edebiyat ya da yayıncılık olayları nelerdi?
Çok sevdiğim İhsan Oktay Anar’ın bir daha yeni bir kitabını okuyamayacağımı düşünürken Tiamat’ın yayımlanması, Abdülhak Şinasi Hisar külliyatı ilk aklıma gelen olaylar. Tarık Dursun K. kitaplarının yayımlanması benim için önemliydi. Holden gibi bağımsız bir yayınevinin yaptığı işleri çok keyifle takip ettim bu sene içinde. Bence takdire değer bir ilerleme. Çok zor koşullar içinde güzel kitaplarla devam ediyorlar.
Edebiyat ortamımıza baktığınızda ne gibi sorunlar ve eksiklikler görüyorsunuz?
Maliyetlerin fazlaca yükselmesi yayınevlerinin yayın programlarını daha farklı şekillendirmesine neden olmaya başladı. Biz Vacilando’da birçok ilk kitap yayımladık. Daha fazlasını da yapmak istiyorduk ama şu koşullarda daha temkinli ilerlememiz gerektiğini gördük. Yine olacak ama yaşadığımız bu kriz ortamında maalesef sayıyı azaltmak mecburiyetinde kalıyoruz. Ülkemizde bir ilk kitabın yayımlanması zaten çok zor ve “iyi edebiyat” dışında pek çok farklı etmene bağlıydı. Ancak şimdilerde bir ilk kitabın yayımlanması daha da zorlaştı. Bekleyen çoğunluk içinde çok iyi yazdığını bildiğim, takip ettiğim, yazdıklarına bir yerlerde denk geldiğim insanları da görüyorum.
Bence bir diğer sorun günlük ve seri üretim olarak gördüğüm sistem. Fazlasıyla hızlı bir akış içinde yitip giden, görünmesi zorlaşan ama gerçekten çok iyi olan kitaplar var. Okurlar giderek düşen alım gücü nedeniyle güvenli alanlarının dışına pek çıkmıyor, çıkamıyor. Bu çemberin aşılmaması, farklı seslerin duyulmasına engel olduğu gibi çok özgün bazı yazarların henüz yolun başında hayal kırıklığına uğramasına da sebep olabiliyor.
Öykü türünde çok iyi kitaplarla, çok iyi yeni yazarlarla karşılaştığımız gibi pek çalışılmamış, yazarının da editörünün de üzerinde “bence” yeterince emek harcamadığı kitaplarla da karşılaşabiliyoruz.
Okurun genellikle hiç bilmediği Türk yazarlar yerine, hiç bilmediği yabancı yazarlara yönelmesi ve çeviri kitaplara her zaman daha fazla şans vermesi de bence bir sorun. Çeviri kitap daha iyidir algısı bizim için iyi değil. Çünkü gerçekten çok iyi yazan ama maalesef kitapları çok az kişi tarafından okunan yazarlarımız var.