Parşömen’in 6 yıldır sürdürdüğü yılsonu soruşturmalarına verilen yanıtların, edebiyat tarihimiz açısından önemli bir kaynak olacağına inanıyoruz. Bizler içinse bir muhasebe yapma fırsatı sunuyor: Bu yıl hangi kitapları okuduk? İz bırakan olaylar nelerdi? Edebiyat kamuoyunda neler gündem oldu?
Bu yıl da okurlara, yazarlara, çevirmenlere, editörlere, şairlere, kitapçılara, yayın emekçilerine, akademisyenlere sorduk.
Savaşların ve katliamların gölgesinde bir yıl geçirdik… İyi kitaplar okuyacağımız, barışın hüküm sürdüğü bir yıl olsun 2025.
2024 yılında yayımlanan kitaplardan beğendiklerinizi, beğenme nedenlerinizden kısaca bahsederek bizimle paylaşır mısınız?
Hulki Aktunç’un günlüklerinin üçüncü cildi Daktilo Günlük’ü 2024’ün son ayında severek okudum. Doğan Yarıcı’nın büyük emek vererek hazırladığı günlükler edebiyatı yaşam tarzı olarak seçen çağdaş Türk edebiyatının en üretken ve yaratıcı yazarlarından Hulki Aktunç’un 1964 yılından1999’a kadar yazdıklarından oluşuyor. Son cilt Daktilo Günlük 1970 ile 1990 arasını kapsıyor. Bir yazarın gündelik yaşantısının içinde bunca verimli olmayı nasıl başardığını görmek için bile okunmalı bana kalırsa. Yazıldığı yılların edebiyat tartışmalarını izlemek için de iyi bir kaynak. Kitabı bitirdiğimde edebiyat dünyasının meselelerinin bugünkünden pek de farklı olmadığını düşünüp sorunların çözümsüz olduğu duygusuyla baş başa kaldım ne yazık ki.
2024 yılının başında yayımlanan Zafer Doruk’un Ȃlemciler adlı öykü kitabını gecikerek okudum. Zafer Doruk Türkçe öykünün en güçlü kalemlerinden bence. Diğer kitaplarında olduğu gibi kendi öykü evreninden sesleniyor ama her seferinde farklı sesleri görünür kılıyor. Konu, mekân ve dilin bütünlük oluşturduğunda öykünün ne kadar etkileyici bir tür olduğunu göstermesi bakımından önemli bir kitap bence. Zafer Doruk yoksulluğun, zor yaşamların anlatıcısı, hüzünlü öyküleri sevecen bir dille sarıp sarmalaması da etkileyici.
Abdülhak Şinasi Hisar’ın Edebiyat Yazıları yayımlanmasını merakla beklediğim kitaplardandı. Beyza Ertem ve Nisan Erdem tarafından hazırlanan serinin ilki Edebiyat Yazılar 1’i okudum. Sırada diğerleri var. Önemli edebiyatçıların kurmaca metinleri dışında kalan yazılarının has okurlar ve yazarlar için oldukça ufuk açıcı olduğunu düşünüyorum.
Italo Calvino’nun derlediği İtalyan Masalları’ndan da söz etmek isterim. Benim gibi Calvino meraklıları her güne bir masal şeklinde okuyabilir.
Yüz Kitap’tan yayımlanan Walter Kempowski’nin Her Şey Nafile adlı romanı sayısız savaş romanı içinde farklı anlatımıyla okunmaya değer bence. Yazarın zaman zaman masalsı bir tona kaçan anlatımı savaşın dehşetini usul usul hissettiriyor.
Burçe Bahadır’ın Şimdi Dönecek Dünya adlı öykü kitabı gerçekçi ve sinematografik anlatımıyla bu yılın sevdiğim öykü kitaplarından biri oldu.
Size göre 2024 yılının önemli edebiyat olayları nelerdi?
2024’ün edebiyat olayı diyeceğimiz önemde bir olay anımsayamadım.
Düzenli olarak takip ettiğiniz bir edebiyat dergisi var mı?
Basılı dergilerin neredeyse yaşantımızdan çekip gitmesiyle edebiyatı sıcağı sıcağına takip etme işini dijital dergiler devraldı. Yine de direnen basılı dergileri elimden geldiğince izlemeye çalışıyorum. Lacivert, Edebiyat Nöbeti, Notos. Elbette dijital yayıncılıkta Parşömen, Veveya Kitap.
Edebiyat ortamımıza baktığınızda ne gibi sorunlar görüyorsunuz?
Genel olarak edebiyatın popüler kültürle arasına mesafe koyamaması diyebilirim. Bu uzun zamandır süren bir mesele. Kitapların, yazarların, edebiyat emekçilerinin görünür olmasının bir yararı var mı, sorusunu kendime sıklıkla soruyorum. Popüler kültürün ahtapot gibi kollarını yaşantımıza sardığı günümüzde edebiyat için umulan yararın bir yanılsamadan ibaret olduğunu düşünüyorum. Kitapların ve yazarların daha görünür olmasının daha çok kitap okunmasına, iyi metinler üretilmesine galiba pek fazla katkısı olmuyor. Kitap satış rakamları ortada.
Ödüllerin çoğunun hatta önemli uluslararası ödüller de dahil olmak üzere içinin boşaldığını düşünüyorum.