Cemal Süreya’nın, şu bizim alaturka burjuvazimizi alabildiğine keskin gözlemler ve doğru saptamalarla tam yerine oturttuğu inanılmaz güzellikteki “Onlar İçin Minibüs Şarkısı” şiiri, ilk olarak, 12 Mart askeri darbesinin ülke üzerine bir kâbus gibi çöktüğü günlerde yayına başlayan “yeni a dergisi”nin 1 Temmuz 1972 tarihli 4. sayısında yayımlandı. Hiç unutmam, 40×27 cm. ebadında büyük samanlı sayfalardan oluşan ve gazete gibi katlanan derginin ikinci sayfasını boydan boya kaplayan bu uzun şiiri, biz Cemal Süreya hayranları sanki okumamış da berrak bir pınar suyuna eğilivermişiz gibi süzdüre süzdüre, kana kana içmiştik.
Hani ilk görüşte aşk derler ya, işte biz de bu şiiri sanki bir okuyuşta ezberlemiştik. Arkadaşlar arasında el yazısı ile kopyalayıp birbirimize göndermiştik. (O zamanlar ne internet vardı, ne de WhatsApp. Fotokopi bile yoktu, bildirilerimizi “teksir”le çoğaltırdık.)
Daha sonra aynı şiir, Cevat Çapan’ın yönetiminde “e yayınları”nın kısa sürmüş şiir dizisinin ikinci kitabı olarak Sungu Çapan’ın sevimli kapak düzeni ile yayınlanan “beni öp sonra doğur beni” isimli kitap içinde, 103-107. sayfalar arasında yer aldı. (Dizinin birinci kitabı Ece Ayhan’ın “devlet ve tabiat”ıydı yanılmıyorsam. Her iki kitap da şu anda bibliyofillerin baş tacı olarak sahaflarda inanılmaz fiyatlara satılıyor.)
1984 yılında ise Cemal Süreya’nın Toplu Şiirleri, Can Yayınları tarafından “Sevda Sözleri” adıyla yayınlandı. (Bence çok isabetli bir ad Cemal Süreya’nın şiirleri için). Can Yayınları bu şekilde kaç baskı yaptı bilemiyorum, ama 1995’ten itibaren Cemal Süreya’nın şiirleri (ve bu arada Sevda Sözleri) “Bütün Eserleri” dizisinde Yapı Kredi Yayınları tarafından yayınlanmaya başladı. Ta ki 2020 yılına kadar. Bu tarihte Cemal Süreya’nın yayın hakları yeniden Can Yayınları’na geçti.
Şimdi siz bu uzayıp giden yayıncılık hikâyelerinden sıkılıp “E, ne olmuş yani?” diyebilirsiniz.
Birazcık daha sabredin de ne ilginç şeyler olduğunu ben size anlatayım…
75 dizelik şiirin 61. dizesi, “yeni a dergisi”nde ve “beni öp sonra doğur beni” adlı kitapta basılmış haliyle şöyledir:
“İşbilirlik konusunda yücegönüllüdürler Svidrigaylov’luk taslarlar”
Ama daha sonra nasıl olduysa Can Yayınları ve Yapı Kredi Yayınları’nda defalarca basılan kitaplarda bu dizenin ilk sözcüğü “İşbirlik” haline gelmiştir.
Bu anlamsız sözcüğü internetteki Türk Dil Kurumu Sözlüğü’ne sordum. Ekranda şöyle bir ifade belirdi: “Bu söz Güncel Türkçe Sözlükte bulunamadı.”
Yani, şiirin orijinaline göre bu sadece iki harflik eksiklik dizeyi tamamen anlamsız hale getiriyordu.
“Türkçe bilenin işi rast gider” diyen bir şaire yapılacak şey mi bu?
Bu arada, 1999 yılında Ahmet Ada “Onlar İçin Minibüs Şarkısı Üzerine Gözlemler” adlı incelemesiyle E Dergisi İnceleme Ödülü’nü aldı. Dergi’nin 1999 Aralık tarihli 9. sayısında ek olarak verilen bu değerli yazıda, Ahmet Ada “Onlar İçin Minibüs Şarkısı”nı detaylı bir şekilde, enine boyuna inceleyip yorumluyordu. Yazının bir yerinde, şiirin 48. dizesi olan “Doğuran atı güzel bulurlar” ile ilgili olarak da şöyle diyordu: “YKY, Sevda Sözleri’nde ‘bulurlar’ sözcüğü ‘bulur’ biçiminde yazılmış, doğrusu ‘bulurlar’ olacak.”
Kontrol ettim, hem Yapı Kredi Yayınları hem de Can Yayınları, bu sözcüğü hâlâ “bulur” biçiminde yazıyorlar. Tam 25 yıl önce yapılan bir uyarıyı dikkate alıp gerekli düzeltmeyi yapmayan bu iki yayınevi, bakalım bizim “işbirlik” sözcüğünü ne zaman düzeltecekler?
Mehmet Aslan