Site simgesi Parşömen

2023 Edebiyat Soruşturması: Abdullah Ezik

Parşömen’in beş yıldır sürdürdüğü yılsonu soruşturmalarına verilen yanıtların, geleceğin edebiyat okurları ve araştırmacıları için önemli bir kaynak olacağına inanıyoruz. Bizim içinse bir muhasebe yapma fırsatı sunuyor: Bu yıl neler okuduk? İz bırakan olaylar, kitaplar nelerdi? Edebiyat kamuoyunda neler gündem oldu?

Okurlara, yazarlara, çevirmenlere, editörlere, şairlere, yayın emekçilerine, akademisyenlere sorduk.

Yeni yıl herkese sağlık, huzur ve mutluluk getirsin… İyi kitaplar okuyacağımız bir yıl olsun 2024!

Abdullah Ezik (Fotoğraf: Emre Tarduş)

2023 yılında yayımlanan kitaplardan beğendiklerinizi, beğenme nedenlerinizden kısaca bahsederek bizimle paylaşır mısınız?

2023, sanırım son birkaç yıla nazaran benim için daha heyecan verici oldu. Bu yıl okuduğum kitaplar, gördüğüm sergiler, izlediğim filmler pandemi sonrası süreçte beni epey doyurdu. Bu anlamda 2023’ün genel olarak verimli bir yıl olduğunu düşünüyorum.

Ayfer Tunç’un Kuru Kız’u, yılın ilk döneminde okuduğum ve zihnimde yer eden metinlerden oldu. Dünyanın sonundaki şehirde geçen roman, karakterleri, hikâyesi, sıcaklığıyla (Arjantin’in de payı var şüphesiz) içerisinde bulunduğumuz bu dönem üzerine bize çok şey fısıldıyor. Bir noktada kendime Tunç okuru diyebilirsem, bu metnin beni çokça sevindirdiğini söyleyebilirim.

Alexandre Saurat’ın Sakar romanı beni etkileyen metinlerden oldu. Romanın anlattığı hikâye, merkezinde yer alan olayın acıtıcılığı ve her şeyin ötesinde, bütün yaşananların evrenselliği beni sarstı. Öyle ki Saurat ile gerçekleştirdiğim söyleşide konuştuklarımız kadar konuşamadıklarımız da sanırım birçok şeye işaret etmiştir.

Cem Akaş’ın Ofelya’sı ve Dildo’su yılın son çeyreğinde heyecanla okuduğum metinler oldu. Akaş’ın edebiyatını uzun bir süredir takip ediyor ve metinlerini ilk fırsatta okumaya gayret ediyorum. Ofelya ve Dildo da bu noktada yayınlanır yayınlanmaz listeme eklediğim kitaplardan oldu. Akaş’ın hem bir yazar hem de metin üzerine düşünen bir isim olarak aklından geçenler, yazıya dönüşenler oldukça dikkat çekici. Bu iki metnin altını dolayısıyla özellikle çizmek isterim.

Son olarak Ersan Üldes’in İstanbul Buradaydı, Murathan Mungan’ın 995 km, Başar Başarır’ın Dünyanın Bütün Fıstıklar’ı, Serhat Uyurkulak’ın Dünyalık, Tamer Gülbek’in Bilinenin Aksine, Ümit Güçlü’nün Rüyalara Yaslanılır, Taner Ay’ın Edebiyatın Kadıköyü, Murat Gülsoy’un Ressam Vasıf’ın Gizli Aşklar Tarihi, Halil Yörükoğlu’nun Keşke Yüzüme Baksanız, İlhan Durusel’in Nadas Yılkı Aheste, Semih Gümüş’ün Yaşadıklarım Belleğimde Uğulduyor, Gündüz Vassaf’ın Ressamın İsyanı, Necati Tosuner’in Daldaki Kuş, Sami Baydar’ın Dünya İnancı: Tüm Şiirler (1987-2012), Jale Parla’nın Edebiyat Yazıları, Elif Erdoğan’ın Tesadüfen Zümrüdüanka, Alexander Dawe’in Bahçe Havuzu kitapları 2023’ten zihnime yer eden metinler.

Size göre 2023 yılının önemli edebiyat olayları nelerdi?

Bu soruya Sanat Kritik ile başlamak istiyorum, çünkü uzun bir süredir çalıştığımız, planladığımız, organize ettiğimiz Bilge Karasu Günleri nihayet başladı. 3 gün süren ve birçok yazar, akademisyen ve eleştirmenin konuştuğu Günler, bize de birçok kişiye de Bilge Karasu’yu yeniden okumak, onu ve metinlerini yeniden düşünmek için bir fırsat sunmuştur diye düşünüyorum. Bu anlamda gerek konuşmalar gerekse 15 Aralık tarihine kadar Avrupa Pasajı’nda görülebilen sergi, ona dair bir şeyler öğrenmek, bir şeyler görmek, bir şeylerden haberdar olmak adına iyi bir kilometre taşı olarak görülebilir. Sergi ve günlere paralel bir şekilde yayımlanan Bilge Karasu Sözlüğü de sanırım bütün bu unsurları birbirine bağlayan, Karasu’nun üzerine çokça konuşulan diline dair aydınlatıcı bir eser olarak görülebilir.

Annie Ernaux’nun Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldıktan kısa bir süre sonra Türkiye’ye gelmesi, onu dinleme şansı bulmamız sanırım herkes için oldukça anlamlı olmuştur. Ernaux son birkaç yıldır Türkçeye yoğun bir şekilde çevriliyor ve okunuyordu da. O yüzden İstanbul’da onu görmek, dinlemek, onunla sohbet edebilmek herkes için oldukça kıymetlidir diye düşünüyorum.

Dergâh Yayınları, Ahmet Hamdi Tanpınar külliyatını eleştirel basımlarla yeniden okurlarla buluşturmaya başladı. Tanpınar’ın eserleri “nihayet” hakettiği gibi bir baskı ile buluştu. Başta Huzur olmak üzere Abdullah Efendi’nin Rüyaları, Yaz Yağmuru ve Mahur Beste eleştirel olarak yayımlandı ve Tanpınar’ın metinleri üzerinde ne kadar çok duran, onları ne derece değiştiren bir yazar olduğu bu sayede daha net bir şekilde anlaşılmış oldu. Kolektif bir çalışma olarak yürütülen ve Sakine Korkmaz’ın koordinatörlüğünde yürütülen çalışma, diğer eserlerin yayımlanmasıyla sürecek. Bu vesileyle yeniden, yeni bir Tanpınar dünyasıyla karşılaşabiliriz.

Söz Tanpınar’dan açılmışken Serkan Keskin’in oynadığı Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nden de söz etmek gerek. Keskin’in performansı, esere dair ortaya koyduğu yaklaşım ve metne etkisi oldukça özeldi. Kısa bir tiyatro arası diyip bu oyuna da değinmek istedim.

Edebiyat ortamımıza baktığınızda ne gibi sorunlar görüyorsunuz?

Linç meselesi, son noktada yine üzerinde durmak istediğim bir konu. Hemen her alanda/konuda linç faaliyetleri Türkiye’de giderek daha da tehlikeli bir boyuta varıyor. Senin hikâyen-benim hikâyem tartışmaları; çevirmen vs. yapay zekâ çevirisi tartışmaları; ilk ben buldum-ilk sen buldun tartışmaları; ve her şeyin toplamında editör-yazar, yazar-yazar, yazar-yayıncı, çevirmen-yayıncı, yayıncı-yayıncı tartışmaları yıl boyunca devam etti, ediyor da. Ancak bu tartışmaların sürekli bir noktada lince dönüşmesi, bir “cancel kültürü”nü beraberinde getirmesi her şeyi giderek tıkıyor. Üzerine konuşması, fikir beyan etmesi, söz söylemesi zor bir hâle getiriyor. Bu yüzden 2023’ün yine “yeni” linçlerle aklımda yer eden bir yıl olduğunu söyleyebilirim, üzülerek.

Bu yıl kitap endüstrisi açısından pek de parlak geçmedi. Birçok yayınevi küçülmeye gitti, türlü skandallar oldu, kapanan kitapçılar vardı. Dolayısıyla yazarından çevirmenine, yayıncısından editörüne birçok kişi için biraz karanlık bir süreç söz konusuydu. Maaş sorunları, devam eden kâğıt krizi, editörler üzerindeki iş yükü, yayıncıların istedikleri “rakamlara” ulaşamaması gibi. Ekonomik olarak sıkıntılı günlerden geçerken kitap endüstrisinin de bundan etkilenmesi çok normal. Bu sorunların kısa vadede giderilmesi de pek mümkün görünmüyor.

Zihnimde bir de soru vardı: “Cumhuriyetin 100. yılı, neden edebiyat ile kesişemedi?”

Mobil sürümden çık